2. “Quốc bảo” sâm Việt Nam

Nhắc đến sâm Việt Nam nhiều người vẫn nghĩ rằng sâm Việt Nam chỉ có sâm Ngọc Linh. Và quả thật sâm Ngọc Linh một loại dược liệu rất quý. Sâm Ngọc Linh được coi là cây “quốc bảo” của nước ta. Ở Việt Nam, sâm Ngọc Linh được trồng nhiều ở các tỉnh Quảng Nam và Kon Tum. Hàng năm lễ hội sâm được tổ chức tại huyện Nam Trà Mỹ, một trong những vùng trồng sâm lớn nhất của tỉnh Quảng Nam, tại lễ hội, mỗi năm có hàng trăm kilogram sâm tươi được chào bán. Đặc biệt trong lễ hội năm nay đã có cây sâm Ngọc Linh 9 nhánh, nặng gần 1kg được giao dịch với giá lên tới hơn 800 triệu đồng. Từ nhiều năm nay, loại cây trồng này đã giúp người dân tại vùng núi Quảng Nam thoát nghèo, vươn lên làm giàu từ loại dược liệu bản địa quý giá

Theo đề án phát triển Sâm Việt Nam tại QĐ 611 thì Sâm VN có 4 loại được đưa vào phát triển. Về mặt giá trị dược liệu, thành phần hóa học thì Sâm Lai Châu có thể xây dựng thương hiệu và cơ hội phát triển rất lớn. Việc định vị thương hiệu Sâm Ngọc Linh ở một mức giá bán khá cao (150-200 triệu/kg) thì sẽ là cơ hội rất lớn đối với Sâm Lai Châu.

Sâm Ngọc Linh Việt Nam đang có những chiến lược khá tốt trong câu chuyện xây dựng thương hiệu. Tại dãy núi Ngọc Linh các nhà quản lý và doanh nghiệp đã tạo ra được những câu chuyện về thương hiệu, xây dựng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu cho Sâm Ngọc Linh. Điều này góp phần quảng bá thương hiệu và tạo ra giá trị sản phẩm giá thành cao.

Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học thì điều đó là chưa đủ, chúng ta cần có những minh chứng cụ thể hơn về chất lượng các sản phẩm. Ngoài ra, việc minh chứng nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm mình tạo ra tốt, để khách hàng yên tâm khi lựa chọn sản phẩm là điều rất quan trọng. Một vấn đề nữa là Sâm Ngọc Linh mới chỉ khẳng định thương hiệu trong nước, còn xây dựng thương hiệu Sâm Ngọc Linh dưới con mắt quốc tế thì cần phải đầu tư nhiều hơn nữa.

Tại tỉnh Lai Châu với tổng diện tích rừng hiện có là trên 472.000 ha và độ cao lý tưởng, Lai Châu có Sâm Lai Châu là loại dược liệu quý hiếm được đưa vào danh lục các loài cây quý hiếm cần bảo tồn với tất cả bộ phận của cây đều có thể dùng làm thuốc chữa bệnh.

Loài cây dược liệu này đang được tỉnh Lai Châu tập trung phát triển, nhằm khai thác có hiệu quả tiềm năng, góp phần ổn định và phát triển kinh tế xã hội. Đặc biệt, để phát triển loài sâm quý hiếm này, tại tỉnh Lai Châu đã hình thành các mô hình liên kết giữa doanh nghiệp – nhà khoa học – nông dân, đồng thời khuyến khích phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm rất hiệu quả.

Với những cây sâm được nhân giống khỏe mạnh, cung cấp nguồn giống quý ra thị trường. Đây là thành quả của việc liên kết sản xuất trồng sâm Lai Châu theo chuỗi giá trị. Với sự giúp sức của các nhà khoa học, HTX đã xây dựng khu trồng sâm Lai Châu dưới tán rừng với diện tích 2ha và hàng chục nhà màng nhân giống. Năm 2017 phối hợp với viện NC Lâm sinh về kĩ thuật, doan nghiệp bao tiêu,…. Đầu ra ổn định

Trước đây, bà con tại Giang Ma đa phần trồng và khai thác sâm nhỏ lẻ, không có kỹ thuật. Nhưng từ khi tham gia HTX, bà con nhận được sự hướng dẫn của các nhà khoa học, cây sâm phát triển tốt. Hiện nay, HTX đang tiếp tục mở rộng diện tích cây sâm giống để cung cấp ra thị trường.

Tham gia HTX có nhiều lợi thế. Lai Châu là tỉnh có nhiều tiềm năng. Xác định được tiềm năng tỉnh đã khuyến khích mở rộng diện tích…. Hiện nay việc tiêu thụ tốt, chỉ có cái là chưa có sản phẩm để tiêu thụ, Tỉnh cũng hướng thu hút nhà máy chế biến, xây dựng thương hiệu…. Tỉnh cũng ban hành kế hoạch phát triển sâm, phấn đấu đến 2030…Khuyến khích bà con phát triển liên kết doanh nghiệp theo chuỗi, hướng tới xuất khẩu.

Đến nay, toàn tỉnh Lai Châu đang bảo tồn khoảng 1200 cây sâm mẹ, gây trồng trên 21.000 cây mô hình và phát triển trồng khoảng trên 30 hecta.

Ngoài diện tích do hơn 200 hộ dân tự thuần hóa cây tự nhiên và nhân rộng, hiện nay đã thu hút được gần 30 doanh nghiệp trong và ngoài nước vào đầu tư.

Lãnh đạo tỉnh Lai Châu mong muốn cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước, các Doanh nghiệp, Hợp tác xã và Nhân dân các dân tộc trong tỉnh quyết tâm thay đổi nhận thức, cùng hợp tác; cùng đồng hành, nỗ lực khắc phục khó khăn; sử dụng có hiệu quả các chính sách hỗ trợ của tỉnh, của Trung ương để vươn lên thoát nghèo và làm giàu. Cây Sâm Lai Châu sẽ hiện thực hóa khát vọng “thoát nghèo” và “làm giàu ” của đồng bào các dân tộc tỉnh Lai Châu.

Tháng 3-2022, Thủ tướng Chính phủ có văn bản số 1604/VPCP-NN về việc giao Bộ NN&PTNT chủ trì, xây dựng “Chương trình phát triển sâm Việt Nam đến năm 2030 và định hướng 2045. Mục tiêu chung của chương trình là xây dựng và phát triển sâm Việt Nam thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao, mang thương hiệu sản phẩm quốc gia gắn với sử dụng bền vững tài nguyên rừng, tăng thu nhập cho người dân. Để phát triển bền vững, ngành nông nghiệp Việt Nam định hướng phát triển cây sâm Việt cùng các loại dược liệu của Việt Nam theo chuỗi giá trị gắn với du lịch sinh thái. Đây là một hướng đi mới để phát triển thị trường dược liệu rất nhiều tiềm năng của Việt Nam.

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DƯỢC LIỆU THEO CHUỖI GIÁ TRỊ GẮN VỚI DU LỊCH SINH THÁI

Phát triển dược liệu gắn với du lịch sinh thái đang trở thành xu hướng trên thế giới. Nhiều nước như Hàn Quốc, Việt Nam thường tổ chức các sự kiện để quảng bá sản phẩm dược liệu đến với du khách. Hội chợ sâm thế giới tại Hàn Quốc đã mở ra rất nhiều cơ hội về du lịch, thương mại,…đặc biệt là thúc đẩy nền công nghiệp chế biến dược liệu của đất nước này.

Về phát triển dược liệu nói chung và phát triển sâm nói riêng, chúng ta cũng đang dần bắt kịp xu hướng chung của thế giới. Các hoạt động trải nghiệm tại hợp tác xã hay các triển lãm, hội chợ,…đang góp phần đáng kể vào việc xây dựng thương hiệu sâm núi Lai Châu.

Tại bản Xin Chải, xã Giang Ma – nằm trên dãy núi Hoàng Liên Sơn đỉnh núi Putaleng, huyện Tam Đường, Lai Châu.

Đến với nơi đây, khách du lịch được trải nghiệm các hoạt động của đồng bào dân tộc Dao, Mông với những nét đẹp độc đáo của người dân vùng cao.

Đặc biệt, tại Lai Châu cũng hình thành các vùng trồng sâm gắn với du lịch sinh thái, leo núi cao đỉnh Putaleng (3049m), đỉnh Xin Chải (2700m), đỉnh Tả Liên Sơn (2936m),… hình thành nên tour du lịch tại các bản trồng sâm gắn với thăm quan trải nghiệm vườn sâm: mua sâm, trồng sâm, thu hái sâm,…

Chương trình phát triển công nghiệp dược, dược liệu sản xuất trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Chính phủ phê duyệt đặt ra nhiều mục tiêu quan trọng, trong đó: xây dựng được 8 vùng khai thác bền vững dược liệu tự nhiên. Xây dựng được 2 – 5 vùng trồng sản xuất dược liệu quy mô lớn, mỗi vùng khai thác hoặc vùng trồng có 1 – 2 chuỗi liên kết nghiên cứu, nuôi trồng, chế biến sản xuất dược liệu tuân thủ nguyên tắc, tiêu chuẩn Thực hành tốt trồng trọt và thu hái cây thuốc của Tổ chức Y tế thế giới. Để góp phần thực hiện được mục tiêu quan trọng này, Bộ NN&PTNT đã giao cho TTKNKG phối hợp cùng các địa phương xây dựng vùng trồng dược liệu gắn với chuỗi liên kết.

Bộ nông nghiệp và PTNT đặt mục tiêu, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, bao gồm: tỉnh Quảng Nam, Kon Tum, Gia Lai và tỉnh Lai Châu, đưa diện tích trồng sâm năm 2030 đạt khoảng 22.000ha. Về sản lượng, sản lượng khai thác sâm từ năm 2030 đạt khoảng 300 tấn/năm (tương đương diện tích khai thác 1.000 ha/năm), có chất lượng, đảm bảo nguồn gốc xuất xứ, đạt tiêu chuẩn GMP – WHO hoặc tương đương.

Người dân được hưởng lợi gì?

Về lâu dài, chúng ta có thể làm chủ được công nghệ sản xuất giống, trồng tập trung, chăm sóc, thu hoạch, chế biến và sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng cao từ Sâm Lai Châu chuyển giao cho doanh nghiệp và nhân dân áp dụng. Giá trị gia tăng thu được trên đơn vị sản phẩm sẽ không ngừng tăng, khi tiêu chuẩn chất lượng, thông qua quản lý chỉ dẫn địa lý, mã số vùng sản xuất, sản phẩm sản xuất từ sâm Lai Châu được nâng tầm.

Người dân hưởng lợi từ giá trị tăng thêm và từ ứng dụng công nghệ sẽ nhanh chóng mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn qua từng công đoạn ứng dụng. Ngoài ra hưởng lợi từ các dự án du lịch cộng đồng vùng sâm, thông qua dịch vụ bảo vệ rừng, thu lợi từ chứng chỉ Cac bon.